تراکم در فرش ماشینی به معنای زیبایی بیشتر فرش قلمداد می شود. فرش هایی زیباتر و البته مقاوم ترند که از تراکم بالاتری برخوردار باشند. در دنیای سراسر رنگ و لعاب فرش ماشینی، معیارهای مختلفی برای سنجش زیبایی وجود دارد که یکی از آن معیارهای بسیار مهم و تعیین کننده، تراکم های مختلف در فرش ماشینی است.
تراکم بر دو دسته است: 1- تراکم عرضی 2- تراکم طولی
تراکم عرضی : به تعداد گره رنگ های استفاده شده در یک متر عرض فرش گفته می شود که با شانه نیز مشخص می شود.
تراکم طولی: به تعداد گره رنگ های استفاده شده یا همان تعداد ریشه های استفاده شده در طول فرش یا قالی گفته می شود.
«تراکم» همانگونه که از نامش پیداست به تراکم و فشردگی در فرش مربوط می شود اما عبارت «شانه» بیشتر به نقشۀ فرش و ریز بافت بودن آن دلالت دارد. به طور کلی هر چه تعداد تراکم در فرش بالاتر باشد فرش سنگین تر و سفت تر خواهد شد و بالعکس فرش های دارای تراکم کمتر، سبک تر بوده و دارای وزن کمتری نیز هستند.
از دیرباز در کشورمان برای بافت فرش دستباف و همچنین تابلو فرش از همین عبارت «تراکم» استفاده می شده است و راهکاری برای زیبایی هر چه بیشتر و مشتری پسندتر شدن فرش ها بوده و هست. امروزه با ورود ماشین های متنوع و بسیار قدرتمند تولید فرش های ماشینی، دیگر تقریباً هیچ کاری غیر ممکن نیست و می توان بهترین و زیباترین طرح های فرش ماشینی را با هر تراکم در فرش ماشینی تولید و عرضه کرد.
حتماً در فروشگاه های متنوع و کوچک و بزرگی که در شهرهای مختلف کشور پراکنده اند، دیده اید اتیکت یا همان برچسب مشخصات فرش های ماشینی را که بر روی آنها و یا کنارشان درج گردیده و مشخصات کلیِ فرش ماشینی را توضیح می دهد. اگر دقت کنید در توضیحات تعداد تراکم را به خوبی درج کرده اند، مثلاً 500 شانه با تراکم 1000 و یا 700 شانه با تراکم های مختلف.
این همان تفاوت در نوع و شکل بافت فرش های ماشینی است که با توجه به تنظیمات مشخص در دستگاه ایجاد و نهایتاً به تولید نهایی می رسد.
برای اینکه بیشتر با این موضوع یعنی تراکم در فرش ماشینی آشنا شده و رابطۀ بین عبارت «شانه» با «تراکم»را درک کنیم، ذکر چند نکته راهگشا خواهد بود:
فرش های دستباف و فرش های ماشینی از نظر نوع و تعداد شانه و تراکم ممکن است با ترکیبات مختلفی تولید و روانۀ بازار مصرف شوند. به عنوان مثال فرش های ماشینی که امروزه تولید می شوند و در تمامی فروشگاه ها موجودند به صورت 500 شانه، 700 شانه، 900 شانه، 1000 شانه و 1100 شانه و... تولید و به مشتری ها عرضه می شوند.
همین فرش های ماشینی بایستی در کنار مشخص بودن این ویژگیها، تعداد تراکم مشخصی نیز داشته باشند که این تعداد تراکم در فرش ماشینی می تواند از 1000 تا 2750 را شامل شود. یعنی تراکم در فرش ماشینی می تواند به صورت 1000، 1200، 1400، 1700، 2000، 2250 و 2750 باشد.
یکی از مهم ترین عوامل زیبایی در فرش های ماشینی، تعداد شانه و همین تراکم در فرش ماشینی ست که چنانچه تعداد بیشتری را شامل شود، فرش ما از زیبایی و لطافت بیشتری برخوردار خواهد بود. فرش های ماشینی مقاوم باید از تعداد شانه و تراکم بالاتری برخوردار باشند که در عمل نیز چنین است و همین امر اهمیت تراکم در فرش ماشینی را مشخص تر می کند.
افرادی که به شدت در پی یافتنِ بهترین و زیباترین فرش های ماشینی با لطافت بیشتر هستند می توانند در حین خرید به چنین نکات مهمی توجه نموده و از فروشنده ها این ویژگی مهم را درخواست نمایند، البته فروشگاه های معتبر و شناسنامه دارِ فرش های ماشینی و البته فرش دستباف، تمامی این موارد را حتی به افرادی که در جریان چنین موضوعاتی نیستند و به کل نسبت به چنین اصطلاحاتی ناواردند، به دقت توضیح خواهند داد.
نکته: چنانچه قصد خرید فرش ماشینی مقاوم برای استفادۀ طولانی مدت در منزل یا هر مکان دیگری را دارید باید از فرش هایی استفاده کنید که تعداد شانه و تراکم آنها کمتر است. زیرا این فرش ها از نخ های مقاوم تر و ضخیم تری برای بافت استفاده می کنند. توصیۀ ما خریدن فرش های ماشینی مثلاً 500 شانه با تراکم 700 است. و یا اینکه فرشی 700 شانه با تراکم در فرش ماشینی 700 را انتخاب کنید.
چنین فرش های ماشینی چون بسیار محکم تر و دارای بافت ضخیم تری هستند به شدت دوام بالاتری برای شما خواهند داشت و در بین بسیاری از مصرف کنندگان و خریداران از محبوبیت بالاتری برخوردارند.
در بسیاری از مجتمع ها و حتی لابی های مختلف در مراکز پر تردد، برای اینکه از نظر طراحی داخلی و ایجاد نوعی هارمونی بین عناصر مختلفِ معماری داخلی هماهنگی بیشتری ایجاد شود از فرش های مختلف با تراکم در فرش ماشینی استفاده می کنند تا هم جلوۀ خاصی به محیط داده باشند و هم هنر و اصالت ایرانی را به رخ بکشند.
این موضوعی امروزی نیست و از گذشته های دور هم استفاده از انواع فرش در محافل و مکان های رسمی و حتی بسیار معمولی رواج داشته است. ایرانی ها نسبت به استفاده از عناصر فرهنگی که قدمت آنها را به جهانیان ثابت نماید، دارای بیشینۀ تاریخی بالایی هستند.