گونه ای از قالی ایرانی و صنایع دستی در ایران که توسط ترکمن ها بافته می شود. ترکمن های ایران در مرز شمالی ایران و ترکمنستان و شمال شرقی خراسان زندگی می کنند. که به 5 ایل مهم به نام های سالور، ساریخ، ارسای، یموت و تکه تقسیم می شوند.
بهترین فرش های ترکمنی را گروهی از افراد که بعد از انقلاب روسیه به ایران آمدند می بافند که این فرش ها دوپود (اصطلاح عامیانه "دوپو") و با گره ترکی بافته می شود. فرش های دستباف ترکمنی توسط زنان عشایر در چادر و بر روی زمین بافته می شوند. برای تار و پود قالی های دستباف ترکمن در بعضی موارد از پشم گوسفندان استفاده می کنند. بهترین بافته های این فرش مربوط به ایل تکه است که بیشتر از گره ترکی استفاده می کنند اما در مناطق دیگر از گره فارسی هم استفاده می شود.
از طرح های معروف قالی ترکمنی می توان طرح قییچاق و مارگل را نام ببریم. طرح فرش ترکمن معمولا به گونه ای است که یک حاشیه گل وار دارد که وابستگی نقوش میانی را برقرار می کنند و از تکرار یک یا چند نقش شکل می گیرند که نشانه چیزی هست.
نقش قیچاق در واقع فرم هندسی تغییر یافته نیزه می باشد که به اوساط چهارضلع که کمی به طرف خارج برجستگی دارد، متصل می شود و عمود بر آن قرار می گیرد. طول این فرش در جهت افقی بلندتر و در جهت عمودی کوتاهتر است. این نقش از نمادهای جنگ است.
نقش قییچاق فرش ترکمن
در نقش مارگل، فرش، همانطور که قبل اشاره کردیم از یک حاشیه بزرگ و چند حاشیه کوچکتر استفاده می شود که حاشیه بزرگتر را اعلم می گویند که به معنی رنگین کمان است و بعد حاشیه های کوچکتر بافته می شود. حاشیه ای به نام آق لو به معنی کانال آبی و حاشیه ای به نام پترانگ به معنی پراکنده شده که شبیه عقربی است که دست و پایش را باز کرده است، در بافته ها به چشم می خورد.
نقش مارگل فرش ترکمن
رنگ آمیزی در فرش ترکمن فوق العاده است مانند رنگ قرمز آن که نشانه و سرشار از انرژی و امید به زندگی است. در گذشته از رنگ های گیاهی مانند روناس و قرمزدانه استفاده می کردند که بعدها رنگ های شیمیایی جای آن ها را گرفت. در سال های خیلی دور از 5 رنگ سفید، سیاه، سبز تیره، لاکی تیره و لاکی متمایل به زرد در رنگ بندی فرش ترکمن استفاده می شد که امروزه تنوع رنگی آنها به 12 رنگ رسیده است.
امروزه، اگر بافنده ای در نظر داشته باشد که اصالت فرش ترکمنی را نگه دارد، از رنگرزی گیاهی استفاده می کند اما در برخی رنگ ها، به ناچار برخی مواد شیمیایی به کار می برد که جز این هم چاره ای نیست. رنگرزی نقشه های قالی ترکمن تنوع محدودی دارند و این تنوع بیشتر تاریخی است تا جغرافیایی، مثلاً در بافته های قرن سیزدهم هجری ترکمن ها، رنگ آبی ویژه یی (نیلی، کبود) به کار می بردند که در قرن چهاردهم متروک شده ولی هم اکنون به یاری هنرمندان از نو زنده شده است. هم اکنون برای مشاهده و خرید در چند دقیقه فرش های ترکمن به فروشگاه فرش آریاس مراجعه کنید.