در ابتدا باید گفت که هر فرش دستباف از تراکم متفاوتی برخوردار است و این تراکم همان رج یا رج شمار فرش است که ظرافت آن را تعیین می‌کند. درواقع واحد رج شمار برای اندازه گیری تراکم بافت فرش و تعداد گره‌ها به‌کار برده می‌شود. یکی از واحدهای اندازه گیری که در قدیم مورد استفاده قرار می‌گرفت، "ذرع" بود که از آن برای اندازه گیری رج شمار نیز استفاده می‌شود.

همانطور که می‌دانید، فرش دستباف ایرانی در تمام دنیا شناخته شده است و طرفداران بسیاری دارد. از همین‌رو، یکی از زیباترین هنرهای سنتی ما ایرانیان از دیرباز تا کنون، هنر قالی بافی بوده که قدمت آن به بیش از 3 هزار سال قبل از میلاد باز می گردد. قالیبافی در شهرهای مختلف ایران به دو سبک متفاوت صورت می ‌گیرد و در این دو سبک نیز رج شماری تقریبا به یک صورت انجام می شود و تفاوت بسیار کمی در اندازه گیری آن وجود دارد که در ادامه توضیحات کامل‌تری در این مورد خواهیم داد.

پر واضح است که با پیشرفت تکنولوژی، این هنر نیز کم‌کم جای خود را به ماشین آلات داد و تعداد کسانی که در منزل و کارگاه‌ها اقدام به تولید فرش دستباف می کنند نیز کمتر و کمتر شد. این در حالی است که پس از گذشت سالیان سال از مکانیزه شدن بافت فرش نه تنها از اهمیت این هنر کاسته نشده بلکه ارزش آن نیز بیشتر و بیشتر شده است.

رج فرش چیست؟

همانطور که در بالا گفتیم در ایران از سبک‌های مختلفی برای بافت یک فرش دستباف استفاده می‌شود که از جمله آنها می‌توان به گره ترکی و گره فارسی یا همان فارسی بافت اشاره کرد. هریک از این روش ها مزایا و معایب خاص خود را دارند اما با توجه به سختی کار در بافت فارسی و ایجاد مشکلات فراوان برای بافنده، می‌توان گفت که این روش به زودی منسوخ خواهد شد.

از آنجا که بافنده گره‌های فرش دستباف را در روش گره ترکی بوسیله قلاب و در روش فارسی به وسیله دست می زند، تعداد گره‌های زده شده در هر چند سانتی‌متر از عرض فرش نیز در این دو سبک متفاوت است. در بافت‌هایی که بافت ترک دارند برای محاسبه باید هر رج را با تعداد گره‌های زده شده در هر 7 سانتی‌متر و در فرش‌های با بافت فارسی در هر 5.6 سانتی‌متر به صورت افقی اندازه گیری کنیم. برای مثال در ایران با توجه نوع بافت، از رج شمارهایی با تعداد متفاوت برای بافت‌های مختلف استفاده می‌کنند. بافندگان در ایران با توجه به نوع بافت و جنس پرزی که استفاده می‌کنند، تعداد رج های متفاوتی را نیز بکار می برند که رج شمارهای 40، 46، 50، 60، 70 و 80 از جمله این تعداد برای انواع فرش دستباف است.

رج شماری فرش دستباف

در صورتی که بخواهید رج شمار یک فرش را بدست آورید، می‌توانید تنها با استفاده از یک خط‌ کش، به راحتی آن را محاسبه کنید. برای این کار باید قسمت پشتی فرش را به صورت افقی با خط کش اندازه گیری کرده و تعداد گره هایی که در 7 سانتی‌متر (گره ترکی) و یا 5.6 سانتی‌متر (گره فارسی) وجود دارد را شمارش کنید. با این کار برای مثال اگر 46 گره در 7 سانتی متر وجود داشته باشد، رج شمار فرش دستباف شما 46 است.
شاید بپرسید که دانستن این موضوع چه اهمیتی خواهد داشت؟ در جواب این سوال باید گفت که هرچه تعداد گره‌ها در فرش شما بیشتر باشد، ظرافت فرش شما نیز بالاتر خواهد بود که در نتیجه تراکم فرش بیشتر خواهد شد. قالیباف ها برای این که بتوانند فرشی با تراکم بالا تولید کنند، باید از مواد اولیه ظریف تر اما با کیفیت بالا استفاده کنند که این موضوع تاثیر مستقیمی روی قیمت آن دارد.
اکنون از اهمیت بالای شمارش رج در فرش دستباف مطلع شدید و می توانید به راحتی آن را محاسبه نمایید. اما نکته ی مهم دیگری که وجود دارد محاسبه ی رج فرش در بافت های مختلف است. در صورتی که در جایی گفته شد رج شمار یک فرش 80 است، ابتدا باید فارسی یا ترک بودن فرش را در نظر بگیرید. برای مثال ببینید این فرش در تبریز بافته شده است و یا در اصفهان. زیرا در بافت های ترک به دلیل استفاده از قلاب، گره ها محکم تر و بیشتر از قالی های فارسی بافت هستند که گره زدن به وسیله ی دست انجام می شود. در نهایت نیز فرش دستباف در صورتی که با گره های محکم تر و بیشتری بافته شده باشد، از ظرافت بیشتری نیز برخوردار است.